Właściwości lecznicze Eukaliptusa w utrzymaniu zdrowego układu oddechowego u gołębi pocztowych

Eukaliptus pochodzi z Australii, obecnie jest uprawiany na plantacjach w klimatach tropikalnych i umiarkowanych kuli ziemskiej. Sadzenie drzew eukaliptusowych może powodować problem ekologiczny ponieważ eukaliptus pochłania olbrzymie ilości wody i dlatego może ograniczać wzrost rodzimych roślin. Eukaliptus (Eucalyptus globulus) (Rys. 2) jest jednym z najszybciej rosnących drzew. Jest również jednym z największych drzew na świecie. Eukaliptus potrafi osiągnąć wysokość ponad 80 m. Jego korzenie tworzą ogromną sieć korzeni, co znalazło zastosowanie w osuszaniu terenów podmokłych. Mówi się, że drzewo eukaliptusowe jest naturalnym osuszaczem gleb. Drzewo eukaliptusowe znalazło zastosowanie w eliminowaniu bagien malarycznych w gorących, wilgotnych klimatach. Gwatemala jest jednym z krajów w Centralnej Ameryce, gdzie drzewa eukaliptusowe są obficie sadzone w celu zmniejszenia bagien malarycznych, a co za tym idzie zmniejszenia przypadków zachorowań na malarię (Bolzer 2010). Liście drzewa eukaliptusowego są zbierane w razie potrzeby i są suszone lub destylowane w celu uzyskania oleju eukaliptusowego. Drzewo eukaliptusowe pochodzi z rodziny mirtowatych. Jego liście posiadają wiele gruczołów, które wydzielają olejki eteryczne. Kora i liście eukaliptusa zawierają związki garbnikowe. Drewno eukaliptusa dzięki dużej zawartości terpentyn jest bardzo odporne na gnicie co wykorzystuje się w budownictwie.

Rys.1 Kwitnący eukaliptus

Rys.1 Kwitnący eukaliptus

Drzewo eukaliptusowe ma niebieskawo-białą, obierającą się korę oraz zielone gałęzie. Młode pędy oraz liście drzewa eukaliptusowego pokryte są białym, woskowatym meszkiem. Młode liście drzewa eukaliptusowego są po przeciwnej stronie, sercowatego kształtu, niebieskawo-zielone oraz lepkie, kleiste. Natomiast “dorosłe” liście eukaliptusa występują na przemian, są kształtu lancetowatego, zielone i gładkie. Kiedy zgnieciemy liść eukaliptusowy, poczujemy ostry, gryzący zapach. Drzewo w okresie kwitnienia ma piękne ozdobne kwiaty w kolorze białym lub różowym (Rys. 1).

Najwspanialszym surowcem uzyskiwanym z eukaliptusa jest olejek eukaliptusowy który zawiera w sobie 70% eucalyptolu (1.8-cineole), jak również pinen, limoneny, alfa-terpineoly, linaluly. Olejek eukaliptusowy jest podobny składem chemicznym do olejku z rodziny mirtowatych, ale ten jest bardziej tolerowany przez skórę. W porównaniu do olejku tłoczonego z mięty ma on prawie 5 razy silniejsze działanie przeciwzapalne i pobudzające aparat rzęskowy nabłonka górnych dróg oddechowych. Niestety proces produkcji standaryzowanego olejku eukaliptusowego jest dużo droższy i bardziej skomplikowany od pochodnych produktów na bazie rodzimej mięty (Berth 2015).

Olejek eukaliptusowy (Rys. 3) rozpuszcza wydzielinę zalegającą w oskrzelach i ułatwia jej wykrztuszanie. Działa przy tym rozkurczająco i rozgrzewająco, wywołując miejscowe przekrwienie. Hamuje także wzrost wielu szczepów bakterii i chorobotwórczych grzybów. Dezynfekuje także drogi moczowe przy zapaleniu pęcherza i miedniczek nerkowych. Stosowany do nacierania klatki piersiowej przy infekcjach płucnych, zapaleniu oskrzeli i astmie, a także do masażu. Rozcieńczony olejek eukaliptusowy można stosować na skórę w przypadku grzybicy strzygącej. Na reumatyzm można zalać liście eukaliptusa spirytusem i odstawić na trzy miesiące. Po tym czasie płynem nacierać miejsca objęte reumatyzmem. Odwar z liści eukaliptusa służy jako lek ściągający w czerwonce, tyfusie, biegunkach i wymiotach. Natomiast aby odświeżyć powietrze w pokoju chorego i oczyścić z zarazków i wirusów, należy kilka kropli olejku eukaliptusowego wlać na gorącą wodę.

Rys.2 Alejka eukaliptusowa w Australii

Rys.2 Alejka eukaliptusowa w Australii

W medycynie weterynaryjnej surowcem są liście. W zakładach farmaceutycznych z liści tłoczy się olejek eukaliptusowy. Następnie standaryzuje się go i bada na zawartość substancji leczniczych głównie w kierunku Eucalyptolu i alfa-terpineolu (Oertz 2016). Największym producentem olejku eukaliptusowego używanego do celów medycznych są Indie i Indonezja. Następnie olejek ten dodaje się do leczniczych preparatów ziołowych.
Zawarte w olejku eukaliptusowym salicylany i alfa-terpineol działają przeciwgorączkowo w czasie infekcji i upałów. W hodowli ptaków ozdobnych wykorzystujemy preparaty z eukaliptusem pomocniczo przy upałach jak i infekcjach bakteryjnych przebiegających z gorączką. Po zastosowaniu pochodnych olejku eukaliptusowego ptaki stają się dużo odporniejsze na hipertermię.

Główny składnik olejku eucalyptol działa jako bardzo silny antyseptyk i środek wykrztuśny. Działa przeciwbólowo przy infekcjach górnych dróg oddechowych i pobudza funkcjonowanie nabłonka rzęskowego górnych dróg oddechowych doprowadzając do oczyszczenia tchawicy i worków powietrznych z nadmiaru śluzowatej wydzieliny zapalnej. Eucalyptol ma właściwości sekretolityczne (oczyszcza drogi oddechowe z zalegającej wydzieliny), rozszerza drogi oddechowe, rozkurcza mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, wzmagają wydzielanie żółci i kwasu solnego żołądkowego. Pobudzają ogólnie, przyśpieszają oddech, wzmagają diurezę, rozgrzewają przy wcieraniu w skórę i zmniejszają odczuwanie bólu (Oertz 2016).

W weterynarii preparaty z eukaliptusa używa się też przy kolkach i stanach zapalnych żołądka. Oczyszcza on żołądek z nadmiaru kwasu żołądkowego i toksyn. Dodatkowo w przewodzie pokarmowym eucalyptol ma silne działanie przeciwgrzybiczne i hamuje namnażanie grzybów z rodzaju Candida spp. Natomiast w układzie oddechowym eucalyptol niszczy zarodniki grzybów z rodzaju Aspergillus spp. (Hirschner 2013).
Olejek eukaliptusowy przyśpiesza katabolizm (rozpad) i wydalanie innych leków równocześnie zażywanych, poprzez wzmaganie wentylacji płuc, pobudzanie krążenia, zwiększanie diurezy i aktywowanie enzymów wątrobowych, w tym mikrosomalnych. Ma on działanie odtruwające po długotrwałej antybiotykoterapii lub przy długim narażeniu na substancje toksyczne (Labber 2010).

Ostatnio olejek eukaliptusowy dodawany jest też do leczniczych soli kąpielowych. Działa on tutaj też przeciwpasożytniczo gdyż niszczy i odstrasza pasożyty zewnętrzne zwłaszcza wszoły. Ptaki kąpiąc się w leczniczych solach z dodatkiem eukaliptusu pozbywają się w naturalny sposób uporczywych pióro jadów. Sole te można też używać w postaci leczniczych roztworów do zamgławiania gołębnika. Wtedy w gołębniku poprawia się mikroklimat i powietrze oczyszczone jest z szkodliwych pyłów będących często źródłem infekcji górnych dróg oddechowych. Choroby te są zmorą hodowców gołębi zwłaszcza w sierpniu kiedy jest duszno i gorąco (Hirschner 2013).

Rys.3 Leczniczy Olejek Eukaliptusowy

Rys.3 Leczniczy Olejek Eukaliptusowy

Zawarty w olejku pinen i limonen wzmaga wentylację układu oddechowego poprzez działanie rozkurczowe na mięśnie gładkie układu oddechowego i reguluje gradient ciśnień potrzebny do prawidłowej wymiany gazowej w naczyniach włosowatych (Oertz 2014). Następuje wtedy łatwiejsze wysycenie hemoglobiny tlenem i usuwanie dwutlenku węgla. Z tego względu poleca się stosowanie preparatów mentolowych do picia przed zawodami i treningami jak też w dzień powrotu gołębi pocztowych z lotu. W okresie letnim polecałbym też tego typu preparaty jako codzienny dodatek do elektrolitu podczas upałów. Ptaki mają wyższą temperaturę niż ssaki dlatego są dużo mniej odporne na upały i bardzo wrażliwe na hipertermię.

Przy urazach i stanach zapalnych narządu ruchu używa się maści z pochodnymi olejku eukaliptusowego wzbogaconych w salicylany. Maści te działają przeciwzapalnie i rozgrzewająco. Hamują wytwarzanie włóknika przy ropnych stanach zapalnych stawów występujących często przy zakażeniach wywoływanych przez paciorkowce i gronkowce. Przy stanach zapalnych stawów palcowych często występujących z powodu odmrożeń w okresie zimowym bardzo dobre są kąpiele z leczniczych soli bromkowych wzbogaconych o pochodne olejku eukaliptusowego. Do kąpieli używamy lekko podgrzanej wody o temperaturze ok. 30°C wymieniając ją co pół godziny po ochłodzeniu. Wielu niemieckich hodowców gołębi używa tutaj podgrzewaczy własnej konstrukcji, dzięki którym nie musimy pilnować wychłodzenia łaźni wodnej w okresie mrozów. Kąpiel taka działa kojąco na odmrożenia, usprawnia krążenie kończyn, a dodatkowo eukaliptus działa tu grzybobójczo. Po kąpieli i osuszeniu kończyny ptaków są bardziej odporne na odmrożenia. Proponuję hodowcom, którzy chcą zadbać o swoje gołębie, aby zaczęli stosować naturalną sól kąpielową bez sztucznych barwników i substancji pieniących, a wzbogaconą właśnie o naturalne olejki z eukaliptusa.

Jak widzimy z tej krótkiej charakterystyki właściwości leczniczych eukaliptusa jest to bardzo pomocna roślina w zachowaniu właściwej higieny dróg oddechowych w hodowlach gołębi pocztowych. A zdrowe i wydolne drogi oddechowe są bardzo ważnym czynnikiem podczas wysiłku ptaków w lotach konkursowych.

Autor: lek. wet. Mariusz Krawczyński

Centrum Zdrowia Gołębi – Oddział Mazowiecki
Specjalistyczny Gabinet Weterynaryjny “Pod Skrzydłami”
lek. wet. Mariusz Krawczyński
ul. Lazurowa 1
96-500 Sochaczew
tel. 691 514 030
e-mail: mariuszkrw@o2.pl
www.gabinetpodskrzydlami.pl